Algemene Informatie

Vogels hebben vleugels nodig om te vliegen. Kortwieken is het inkorten van enige veren van de vleugels waardoor de vogel niet meer of aanzienlijk slechter kan vliegen. In eerste instantie lijkt het er daarom op dat kortwieken een onnatuurlijke handeling is. Kortwieken is een tamelijk eenvoudige handeling en pijnloos voor de vogel. Inderdaad bieden de vleugels een vogel de mogelijkheid om te vliegen. En vliegen doen vogels om zich te verplaatsen. In de vrije natuur moeten vogels de hele dag bezig zijn met het verzamelen van voedsel en water en daarbij moeten ze zich steeds ervan bewust zijn dat er op hen gejaagd wordt. Ze moeten dus in het geval van gevaar kunnen vluchten. Vogels in de natuur leven het grootste deel van het jaar in kleine kolonies en zwerven over een groot gebied op zoek naar voedsel en water. Vanaf hoge plekken overzien ze de omgeving en als veilig lijkt gaan ze in die omgeving wat eten of drinken. Bij onraad vliegen ze weg. Doordat vogels vliegen kunnen ze nestgelegenheid gebruiken op wat hoger gelegen plaatsen, veilig voor vele nestrovers. In de natuur hebben ze dus hun vleugels nodig. Een gekortwiekte vogel zou in de natuur weinig kans maken te overleven. De vogel zou al snel het slachtoffer kunnen worden van een ander dier die er een smakelijk hapje in ziet.

In gevangenschap hoeft een vogel niet op zoek naar eten en drinken. Immers, dat geeft zijn of haar verzorger in de voer- en waterbakjes. In de kooi is een tamme vogel tamelijk veilig, geen enkel ander groter dier welke uit is op het leven van de vogel kan in de kooi komen. Daarbij is een kooi een enorme beperking voor de actie radius van de vogel. Van stok naar stok vliegen is heel wat anders dan van boom tot boom in de vrije natuur. Maar tamme vogels laten we ook geregeld uit de kooi. De vogel komt dan in een groter leefgebied, is niet meer beschermd door de tralies van de kooi. Zou een tamme vogel in het geheel niet meer kunnen vliegen dan zouden gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. De vogel kan zich niet snel genoeg in veiligheid brengen bij onraad, bijvoorbeeld de nadering van een kat. Of de vogel schrikt op het moment dat hij of zij op een hoogte van zeg anderhalve meter zit en valt naar beneden. Ook een tamme vogel moet dus kunnen vliegen, maar niet zo goed als in de vrije natuur noodzakelijk is.

Beperking van vliegvermogen is veiligheid

Een tamme vogel die goed kan vliegen is vrijgelaten in een kamer niet in veiligheid. De talloze keren dat een vogel zich te pletter vliegt tegen een raam hadden voorkomen kunnen worden. De vele tamme vogels die plotseling de vrijheid krijgen omdat ze een open raam of deur tegenkomen hebben buiten geen enkele kans tot overleven. Ze zijn niet gewend zelf voor voedsel te moeten zorgen, kennen de gevaren in de vrije natuur niet, ze zijn kansloos daar buiten. Een tamme vogel waarvan het vliegvermogen is beperkt door het zogenaamde kortwieken is dus min of meer beschermt tegen zichzelf. Een op de juiste wijze gekortwiekte vogel kan nog steeds vliegen, maar beperkt. Snelheid en hoogte maken is niet goed mogelijk. Dus met een hoge snelheid vliegen tegen een raam is niet meer mogelijk. Vallen van grotere hoogtes is geen probleem: de vogel kan zich redden en valt niet het borstbeen kapot. Komt er plotseling een kat om de hoek dan kan de vogel zich in veiligheid brengen. En ontkomt de vogel door een open deur of raam dan kan de vogel buiten niet snel wegkomen en hoog in grote bomen gaan zitten. Eenvoudig is de vogel dan op te sporen en te vangen. En, een in vliegen beperkte tamme vogel zal dit snel in de gaten hebben en zich nog meer tevreden stellen met het in de buurt blijven van de verzorger(s). Het aanleren van truckjes, zelfs het aanleren van enige woordjes en het nafluiten van allerhande deuntjes zal met een gekortwiekte vogel veel eenvoudiger zijn.

Kortwieken is niet definitief

Kortwieken, dus het inkorten van enige veren van de vleugels, is niet definitief. Normaal gesproken gaat een vogel één tot tweemaal per jaar in de rui. Gedurende de rui wisselt een vogel van veren. Elke veer valt uit en wordt vervangen door een nieuwe. Een veer die tussentijds verloren wordt kan zelfs vervangen worden door een nieuwe buiten de rui-tijd om. Dus: op een goed moment komen er nieuwe veren in de plaats van de ingekorte veren en kan de gekortwiekte vogel weer vliegen. Heel vaak kan het zelfs voor komen dat één nieuwe veer op de plaats van een ingekorte het vliegvermogen weer bijna geheel herstelt. Wanneer dus blijvend het vliegvermogen van een tamme vogel moet worden beperkt moet de verzorger zeer geregeld de status en de conditie van de vleugels controleren en zonodig ingrijpen. Is de noodzaak van het kortwieken niet meer aanwezig en wordt er niet door de verzorger ingegrepen dan kan de vogel op een goed moment weer goed vliegen omdat alle ingekorte veren van de vleugels zijn vervangen door nieuwe.

De methodes van kortwieken

Kortwieken is dus het inkorten van enige veren van de vleugels. Op de tekening is een intacte uitgeklapte vleugel te zien. Ook is de kniplijn aangegeven. De veren moeten dus afgeknipt worden net onder de lijn welke bepaald wordt door de verenlaag net boven de onderste, buitenste veren.



Het knippen dient te gebeuren met een scherpe schaar, een tangetje, of een nagelknippertje. Het is belangrijk dat de veren goed en scherp worden afgenipt omdat anders de uiteinden kunnen irriteren wanneer de vogel de vleugels langs het lijf houdt. Er zijn twee methoden om te kortwieken. In beide methoden moeten beide vleugels worden behandeld anders ontstaat er onbalans bij de vogel indien er toch wat vliegbewegingen worden uitgevoerd. En onbalans kan weer gevaarlijk zijn. De vogel kan zijn richting niet goed behouden of valt schuin naar beneden.

Methode A

Methode A, zie de tekening op deze pagina, gaat uit van het wegknippen van zes tot tien veren te beginnen bij de meest buitenste. Het is hierbij aan te bevelen eerst aan beide kanten zo'n vijf tot zes veren weg te knippen en dan de vogel op de hand te nemen en hem dwingen een stukje te gaan vliegen. Maakt de vogel daarbij de indruk nog steeds goed te vliegen en goed ook hoogte te kunnen maken dan is het wegknippen van nog een veer aan beide zijden noodzakelijk. En dat kan dan herhaald worden indien nodig. Knip nooit meer dan de buitenste tien veren. Ervaring leert dat zeven tot acht veren over het algemeen voldoende zijn.



Het knippen van de veren is voor de vogel pijnloos. Het is te vergelijken met haren en nagels knippen bij mensen. Het spreiden van de vleugels is nog het meest belastende voor de vogel. Het beste is het kortwieken met twee personen uit te voeren waarbij een persoon de vogel vasthoudt en de vleugel uitklapt en de andere persoon de veren knipt. Heel soms kan er een bloeding waargenomen worden. Erg nieuwe veren worden namelijk nog van bloed voorzien en de schacht bevat dus bloed. Mocht dit worden gezien dan is een eenvoudige behandeling noodzakelijk. Het bloeden kan worden gestopt door er wat verbandspray op te spuiten. Ook kan wat meel of bloem op de bloedende plek worden aangebracht. Het bloeden zal dan snel stoppen. Een volgens methode A gekortwiekte vogel kan voldoende vliegen maar niet zeer snel en kan geen hoogte maken. Het is wel duidelijk zichtbaar dat de vogel is gekortwiekt. Bij het dragen van de vleugels langs het lijf zal direct opvallen dat de vleugels korter zijn dan voorheen.

Methode B

Dit is duidelijk minder zichtbaar wanneer methode B wordt gebruikt. Zoals aangegeven in de tekening op deze pagina blijven de buitenste twee veren aanwezig en worden de volgende zes tot acht veren ingekort. Hierbij wordt dezelfde kniplijn aangehouden als bij methode A.



Ervaring leert dat vogels die gekortwiekt zijn volgens de methode B over het algemeen nog redelijk vliegen. Vaak zal het dan toch nog noodzakelijk zijn ook de buitenste twee veren in te korten om het vliegvermogen voldoende te beperken. En uiteindelijk zijn dan feitelijk te veel veren ingekort, namelijk zo'n tien stuks. Dus methode B is visueel aantrekkelijker maar vaak minder effectief. Dit is ook ook erg afhankelijk van het karakter van de desbetreffende vogel. Er zijn vogels die bij het waarnemen van de geringste reductie van het vliegvermogen al direct ook niet meer wensen te vliegen. Deze vogels kunnen dan volgens methode B worden behandeld. Er zijn ook vogels die koste wat het koste willen blijven vliegen. Zulke vogels moeten worden behandeld volgens methode A en soms zelfs wel met tien ingekorte veren per vleugel voordat ze het vliegen willen beperken. Deze methode is niet altijd even goed, de pennen die aan het einde zijn blijven zitten kunnen breken, vast blijven zitten in de kooi of nog ergere dingen. Het mag er wel aantrekkelijker uitzien, maar methode A is toch een veiligere manier.

Methode C

Methode C word steeds vaker toegepast. Het kortwieken bij deze methode gebeurt op een manier, waarbij het er mooi uitziet als de vogels zijn vleugels spreid.Bij deze methode worden de buitenste 8 tot 10 veren geknipt, maar in een ronde manier.



Deze methode is naar mijn mening de vogelvriendelijkste, maar niet altijd de beste. Op deze manier word er namelijk maar een klein beetje afgeknipt, in een mooie vorm. Deze manier is niet al te geschikt voor vogels die in de zomer zonder tuigje naar buiten mogen. De wind kan onder hun vleugels slaan, en dan kunnen ze nog een eind weg “waaien”. Daarbij is het wel de vriendelijkste manier, omdat het de kansen van een borstbeen breken verlaagt. Vogels die op deze manier zijn geknipt kunnen nog enigszins omhoog vliegen, en wel ongeveer een meter of drie ver (ligt ook weer aan de grootte van de vogel). Daarbij zullen ze nog goed kunnen landen en merken de vogels bijna niet dat ze gekortwiekt zijn, alleen dat ze minder goed kunnen vliegen.

Methode D

Methode D word minder vaak gebruikt, simpelweg omdat dit niet echt ervoor zorgt dat de vogel niet goed meer kan vliegen. Het kortwieken bij deze methode gebeurt op een manier, waarbij het net lijkt of hij niet is gekortwiekt als ze gewoon zitten. Bij deze methode worden de veren om en om geknipt.



Dit is wel 1 van de manieren waarbij, als ze zo gekortwiekt zijn het beste nog kunnen vliegen. Deze manier is dan ook niet aan te raden als je met je vogel naar buiten wil. Wel als je wil dat je vogel niet meer in staat is om hele lange stukken te vliegen.

Onderhoud van het kortwieken

Zoals reeds eerder aan de orde geweest moet de verzorger geregeld de status van het kortwieken controleren. Nieuwe veren moeten weer worden geknipt. Wacht hiermee tot de veer voldoende uitgegroeid is en op de kniplijn geen bloed meer in de schacht heeft. Of er bloed in de schacht aanwezig kan eenvoudig worden gezien, de schacht is dan donkerder gekleurd dan normaal. Vele kwekers en dierenartsen raden kortwieken van tamme vogels sterk aan. Niet alleen wordt de relatie tussen verzorger(s) en de tamme vogel veel beter, er hoeft immers nooit meer achter de vogel aan te worden gejaagd als hij niet terug wil in de kooi, maar het is ook veiliger. Een gekortwiekte vogel zal zich niet te pletter vliegen tegen ramen, zal na ontsnapping naar de buitenwereld veel eenvoudiger terug te vinden zijn en kan zich toch uitstekend redden in geval van nood. Daarbij is het erg belangrijk om het niet zelf te gaan proberen, tenzij je ervaring hebt. Het beste kun je naar een goede vogelarts gaan en jouw gekozen methode aan hem/haar voor te leggen. Je vogelarts kan het jou dan voordoen en uitleggen hoe je het volgende keer zelf kan doen.

2005 © Met dank aan Eef.